حجت‌الاسلام مهدی محمدزاده: پژوهشگران به تبیین ابعاد علمی و اندیشه‌های رهبر شهید توجه کنند
- روابط عمومی و رسانه
- آخرین اخبار, مرکز پژوهش‌های بین الملل
به گزارش واحد روابط عمومی و رسانه مجتمع عالی آموزشی‌پژوهشی بین الملل حوزه‌های علمیه حجت‌الاسلام مهدی محمدزاده، استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، در کرسی علمی-ترویجی که به همت مرکز پژوهش‌های بین‌الملل حوزه‌های علمیه و با همکاری دانشگاه بین‌المللی علامه عسکری(ره) در سالن جلسات این دانشگاه برگزار شد درباره نقش انسان‌شناسی اسلامی در تحقق آزادی‌های مشروع، اظهار کرد: یکی از نکات ارزشمند این مقاله، توجه به آرای فکری و علمی رهبر شهید است؛ شخصیتی که با وجود برخورداری از جایگاه علمی برجسته، ابعاد مختلف اندیشه و شخصیت علمی ایشان همچنان نیازمند بررسی و تبیین بیشتر است.
ضرورت بازخوانی شخصیت علمی رهبر شهید در پژوهش‌های دانشگاهی
وی با بیان اینکه رهبر شهید از جمله شخصیت‌های علمی برجسته و در عین حال مظلوم در دوران معاصر بود، افزود: با گذشت چند ماه از شهادت ایشان، همچنان ضرورت دارد که پژوهشگران و صاحب‌نظران رشته‌های مختلف علمی به بررسی ابعاد شخصیتی، علمی و فکری ایشان بپردازند.
حجت‌الاسلام محمدزاده ادامه داد: افرادی که توفیق درک محضر علمی ایشان را داشتند، از تسلط علمی و قدرت تحلیل ایشان در حوزه‌های گوناگون شگفت‌زده می‌شدند. این تسلط تنها به یک رشته محدود نبود، بلکه در حوزه‌هایی همچون ادبیات، فلسفه، علم اصول و دیگر شاخه‌های علمی نیز نمود داشت.
وی تصریح کرد: شایسته است پژوهشگران و استادان دانشگاه و حوزه در رشته‌های مختلف، به بازخوانی و تبیین این ظرفیت‌های علمی بپردازند و با انجام پژوهش‌های روشمند، ابعاد کمتر شناخته‌شده شخصیت علمی رهبر شهید را برای جامعه علمی معرفی کنند.
استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان با قدردانی از برگزارکنندگان و پژوهشگران این نشست خاطرنشان کرد: پرداختن به موضوع آزادی در اندیشه اسلامی و بررسی دیدگاه‌های علمی رهبر شهید، اقدامی ارزشمند است و می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری گفت‌وگوهای علمی عمیق‌تر در این عرصه باشد.
ضرورت تفکیک مبانی نظری از کارکردهای عملی آزادی
حجت‌الاسلام محمدزاده در ادامه، با اشاره به ضرورت تعیین دقیق چارچوب پژوهش، بیان کرد: به نظر می‌رسد یکی از موضوعاتی که در بررسی این مقاله باید مورد توجه قرار گیرد، مشخص شدن نسبت میان مبانی نظری و کارکردهای عملی آزادی است. لازم است روشن شود که هدف اصلی مقاله، تبیین مبانی انسان‌شناختی و نظری آزادی‌های مشروع است یا اینکه پژوهش در پی بررسی کارکردها و کاربست‌های اجتماعی این مبانی نیز هست.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اهمیت تفکیک این دو سطح از بحث گفت: هنگامی که از تحقق عدالت اجتماعی سخن می‌گوییم، در واقع وارد عرصه عینی و عملی شده‌ایم؛ اما بحث درباره مبانی انسان‌شناختی آزادی، بیشتر ناظر به تبیین نظری و فلسفی موضوع است. بنابراین، باید مشخص شود که پژوهش در پی ارائه یک بحث نظری و تبیین مبانی است یا می‌خواهد از این مرحله فراتر برود و به بررسی نحوه تحقق عملی این مبانی در جامعه بپردازد.
وی خاطرنشان کرد: اگر این دو سطح از بحث به‌روشنی از یکدیگر تفکیک شوند، هم ساختار مقاله انسجام بیشتری پیدا می‌کند و هم مخاطب بهتر می‌تواند نسبت میان مبانی نظری و نتایج اجتماعی آن‌ها را درک کند.
تفاوت مفهوم آزادی در اندیشه اسلامی و مکاتب سکولار باید تبیین شود
حجت‌الاسلام محمدزاده در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ضرورت بررسی تطبیقی مفهوم آزادی در اندیشه اسلامی و مکاتب غربی و سکولار اظهار کرد: در مباحث مربوط به آزادی باید به این نکته توجه داشت که برداشت مکاتب مختلف از آزادی یکسان نیست و هر مکتب، این مفهوم را بر اساس مبانی فکری و انسان‌شناختی خود تعریف می‌کند. ازاین‌رو، هنگامی که از آزادی در چارچوب اندیشه اسلامی سخن می‌گوییم، باید روشن کنیم که این مفهوم بر چه مبانی و پیش‌فرض‌هایی استوار است و چه تفاوت‌هایی با برداشت‌های مطرح‌شده در مکاتب غربی و سکولار دارد.
استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان تأکید کرد: در بحث آزادی‌های مشروع، لازم است نسبت میان آزادی، کرامت انسانی، عدالت اجتماعی و دیگر ارزش‌های بنیادین به‌روشنی تبیین شود تا مشخص شود که در چارچوب انسان‌شناسی اسلامی، آزادی چه معنا و جایگاهی دارد و چگونه می‌توان از آن در مسیر تحقق اهداف اجتماعی بهره گرفت.
ضرورت تبیین تفاوت‌های مفهومی در بحث اخلاق و عدالت اجتماعی
وی در ادامه، با اشاره به اهمیت مفهوم‌شناسی در پژوهش‌های علوم انسانی گفت: یکی دیگر از نکاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، تفاوت در برداشت‌ها و تعریف‌های ارائه‌شده از مفاهیمی همچون اخلاق و آزادی است. گاهی یک واژه در مکاتب مختلف به کار می‌رود، اما معنایی که هر مکتب از آن اراده می‌کند، با معنای مورد نظر در مکتب دیگر تفاوت دارد.
حجت‌الاسلام محمدزاده افزود: برای مثال، ممکن است مفهوم اخلاق در اندیشه اسلامی بر مبانی و معیارهایی استوار باشد که با تعریف اخلاق در برخی مکاتب غربی تفاوت دارد؛ بااین‌حال، در هر دو دیدگاه از واژه «اخلاق» استفاده می‌شود. بنابراین، صرف اشتراک در واژگان نباید موجب این تصور شود که دو مکتب در تعریف و مبانی یک مفهوم نیز با یکدیگر اشتراک دارند.
وی تصریح کرد: در مباحث مفهوم‌شناختی مقاله باید این تفاوت‌ها به‌صورت دقیق تبیین شود و مرز میان کاربردهای مختلف یک واژه مشخص باشد. این مسئله درباره مفاهیمی همچون آزادی، اخلاق، عدالت و حقوق بشر نیز اهمیت دارد.
استفاده ابزاری از مفاهیم عدالت و حقوق بشر در مناسبات بین‌المللی
حجت‌الاسلام محمدزاده برای تبیین اهمیت این مسئله، به برخی رفتارهای قدرت‌های بین‌المللی اشاره کرد و گفت: گاهی دولت‌ها و قدرت‌هایی از نقاط مختلف جهان، با ادعای تحقق حقوق بشر، برقراری عدالت یا نجات ملت‌ها، به کشورهای دیگر حمله می‌کنند و اقدامات نظامی و سیاسی خود را با چنین شعارهایی توجیه می‌کنند.
وی افزود: برای نمونه، در مواردی مداخله در کشورهای منطقه غرب آسیا، از جمله عراق و افغانستان، با ادعاهایی همچون تحقق عدالت، دفاع از حقوق بشر و تأمین آزادی ملت‌ها توجیه شده است؛ درحالی‌که پیامدهای این اقدامات، خود محل بحث و نقد جدی است.
استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان خاطرنشان کرد: این نمونه‌ها نشان می‌دهد که مفاهیمی همچون آزادی، عدالت و حقوق بشر ممکن است در گفتمان‌های مختلف، معانی و کارکردهای متفاوتی پیدا کنند و حتی به ابزاری برای توجیه اقدامات سیاسی و نظامی تبدیل شوند.
وی تأکید کرد: ازاین‌رو، در پژوهش‌های علمی باید به‌روشنی مشخص شود که منظور از آزادی، عدالت اجتماعی و حقوق بشر چیست و این مفاهیم بر چه مبانی نظری و ارزشی استوار هستند. تبیین دقیق این تفاوت‌ها می‌تواند از خلط مفاهیم جلوگیری کند و زمینه فهم عمیق‌تر دیدگاه‌های اسلامی را فراهم سازد.
مقاله ظرفیت توسعه در مراحل بعدی پژوهش را دارد
حجت‌الاسلام محمدزاده در پایان، با قدردانی از مقاله ارائه‌شده و مطالب مطرح‌شده در این نشست گفت: بنده شخصاً از مطالعه این مقاله بهره بردم و معتقدم موضوع انتخاب‌شده ظرفیت علمی مناسبی برای ادامه پژوهش و بررسی‌های تکمیلی دارد. به نظر می‌رسد این مقاله می‌تواند در مراحل بعدی، با گسترش مباحث نظری، بررسی دقیق‌تر مبانی انسان‌شناختی و تبیین کارکردهای اجتماعی آزادی‌های مشروع، به ابعاد گسترده‌تری از موضوع بپردازد.
این استاد دانشگاه در پایان گفت: امیدواریم طرح چنین مباحثی زمینه‌ساز شکل‌گیری پژوهش‌های تکمیلی و گفت‌وگوهای علمی بیشتر درباره نسبت میان انسان‌شناسی اسلامی، آزادی‌های مشروع و تحقق عدالت اجتماعی باشد.
